Hoe de EU aan een digitale Goelag bouwt
10 januari 2026
“Het eerste slachtoffer van oorlog is de waarheid.” Dit bekende gezegde benadrukt hoe propaganda, desinformatie en het verhullen van feiten oorlogsinspanningen dienen. Objectieve informatie wordt gediscrediteerd en leugens als waarheid gepresenteerd.
In essentie is ‘de waarheid’ tijdens politieke oorlogsvoering geen bruikbaar concept en gaat het er in “the battle of hearts and minds” om de verspreiding van ‘gunstige’ informatie te bevorderen en ‘ongunstige’ informatie te onderdrukken.
Bestrijden van desinformatie als excuus voor censuur
“Bij het verspreiden van desinformatie is het de intentie om willens en wetens meningen te beïnvloeden, geld te verdienen of de samenleving, democratie of volksgezondheid te schaden”, aldus de AIVD.
Onder het mom van bescherming van haar burgers besloot de Europese Commissie de Russische informatiekanalen RT.com en Sputniknews.com te blokkeren, met de volgende argumentatie:
“In deze tijd van oorlog zijn woorden van belang. We zijn getuige van enorme propaganda en desinformatie rondom deze schandalige aanval op een vrij en onafhankelijk land”, aldus Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen.
Woorden zijn van belang en kennelijk heeft de Europese elite er geen vertrouwen in dat burgers van de EU zelf prima in staat zijn in alle vrijheid desinformatie als zodanig te herkennen en filteren.
Bestrijding van desinformatie op microniveau
Het bestrijden van vermeende desinformatie is niet voorbehouden aan overheidsinstanties. Ook individuen spelen een actieve rol in pogingen het publieke discours te beïnvloeden in de richting van hun eigen politieke inzichten.
De zender RT mag dan onder de Europese censuur vallen, dat geldt (nog?) niet voor hoofdredacteur Margarita Simonyan die op X met grote regelmaat wordt aangevallen.
Dénis van Vliet, verslaggever voor BN de Stem en Raam op Rusland meldt op X dat hij wordt geblokkeerd door de Russische hoofdredacteur. Voor de hand liggend is de aanname dat Simonyan geen kritiek duldt en elk dissident geluid van bona fide westerse journalisten blokkeert. Toch?
Of is er een plausibele, alternatieve verklaring?
Van Vliet reageert op 21 november 2025 in het Russisch op een post van Simonyan met:
“Onderzoeken jullie nog steeds de moorden op Nemtsov en Politkovskaya en de onopgeloste bomaanslagen in Moskou?”
Op sarcastische wijze de onderzoeksprioriteiten van RT in twijfel trekken kan opgevat worden als handelen te kwader trouw en dus een motief iemand te blokkeren, maar Simonyan negeerde het bericht. Echter, 3 januari 2026 reageerde Van Vliet in het Engels een reactie op Simonyan’s post met volgende woorden:
“Heb je niets beters te doen op je sterfbed?”
Kennelijk is Van Vliet op de hoogte van het feit dat Simonyan aan kanker lijdt. Haar echtgenoot, Tigran Keosayan, overleed in september 2025 na lang in coma te hebben gelegen. Zijzelf onderging een operatie, gevolgd door chemotherapie en later radiotherapie.
Van Vliet heeft inmiddels de post verwijderd.* Wellicht ziet hij zelf inmiddels in met zijn sterfbed-post morele normen en waarden ernstig te hebben overschreden, wellicht voelde hij nattigheid toen hem gevraagd werd waarom hij door de Russische hoofdredacteur geblokkeerd wordt en aangaf geen idee te hebben waarom.
In dezelfde post meldt Van Vliet ook door Marianne Thieme en professor Ewald Engelen geblokkeerd te zijn en omschrijft een recentelijk artikel ‘Angst en vijanddenken verschralen ons begrip van vrede’ van Thieme als “kletskoek”.
Ewald Engelen reageert:
“Dit soort erbarmelijke reacties scheidt tegenwoordig de Nederlandse intelligentsia af: mijn hemel wat een abominabel niveau…”
“Moedwillig mislezen. Marianne intenties in de schoenen schuiven die ze niet heeft. Een voorbeeld afkraken en niet ingaan op de portee van Marianne’s betoog… alle regels van de kritiek met de voeten tredend: de nederlandse intelligentsia op zijn smalst.”
In Nederland bestaat vrijwel de consensus om meer wapens en meer geld aan Oekraïne te besteden en daarmee de Russische dreiging te bestrijden. Enkel de poging deze consensus ter discussie te stellen, maakt je een vuurtrekkend individu.
Obstakels van een vrij, open en eerlijk debat in een klimaat van intimidatie leiden tot een chilling effect en zelfcensuur.
In “Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media“, een boek uit 1988 van Edward S. Herman en Noam Chomsky, worden vijf belangrijke mechanismen beschreven hoe nieuws gefilterd wordt voordat het het publiek bereikt:
Eigendom: Grote mediabedrijven zijn grote bedrijven of onderdeel van nog grotere conglomeraten, en hun primaire doel is winst, wat hun nieuwsvoorziening bepaalt.
Advertenties: Media concurreren om adverteerders, waardoor de nieuwsinhoud wordt afgestemd op de interesses en gevoeligheden van deze adverteerders.
Bronnen: Journalisten zijn sterk afhankelijk van officiële bronnen (overheids- en bedrijfsdeskundigen), die als geloofwaardig worden beschouwd en toegang verlenen, wat leidt tot een vooringenomenheid ten gunste van de gevestigde orde.
Tegenvuur : Negatieve reacties of kritiek van machtige personen of groepen (overheidsfunctionarissen, bedrijven, enz.) kunnen media die afwijken van de consensus, in het gareel brengen.
Ideologie: Een sterke onderliggende ideologie, zoals anticommunisme tijdens de Koude Oorlog (en de ‘oorlog tegen het terrorisme’ in latere edities), fungeert als een filter dat gebeurtenissen zo kadert dat de status quo wordt ondersteund.
Het propagandamodel dat in dit boek wordt uitgewerkt heeft betrekking op vrije samenlevingen waarin censuur door de autoriteiten afwezig is.
Censuur, van kwaad tot echter
Naast het blokkeren van ongewenste informatiekanalen neemt het aantal individuen dat door de Raad van de EU op een sanctielijst gezet is toe. Het betreft niet enkel Russische staatsburgers.
Voormalig kolonel in het Zwitserse leger en inlichtingenanalist, gespecialiseerd in inlichtingen en terrorismebestrijding, Jacques Baud is een van de slachtoffers. Hij is op een sanctielijst gezet zonder rechtszaak, zonder aanklacht, zonder dat hij een strafbaar feit heeft gepleegd. Zijn bankrekeningen zijn geblokkeerd en zijn bewegingsvrijheid ingeperkt. De beslissing is politiek en valt onder het EU-buitenland- en veiligheidsbeleid.
“Hij heeft geen enkele band met Rusland. Hij wordt ook niet beschuldigd van het overtreden van enige wet. Hij stelt zelf dat de ‘complottheorie’ waarnaar de Europese Commissie verwijst, afkomstig is van een Oekraïense regeringsfunctionaris die hij slechts heeft geciteerd”, aldus De Andere Krant waarin ook het lot van andere dissidenten wordt beschreven.
In tegenstelling tot media in het buitenland besteden de Nederlandse legacy media vooralsnog geen aandacht aan deze misstand.
De combinatie van agitatie en intimidatie door individuele actoren, stilzwijgen van de media en passiviteit van de bevolking geeft autoriteiten carte blanche de persoonlijke rechten en vrijheid van individuen met een ‘verkeerde’ mening in te perken.
Een democratie die afwijkende stemmen niet meer juridisch, maar administratief neutraliseert, begeeft zich op een hellend vlak. Niet omdat zij geen vijanden heeft, maar omdat zij het onderscheid tussen verdediging en onderdrukking dreigt te verliezen.
*) Onomstotelijk bewijs met betrekking tot de inhoud van Van Vliet’s verwijderde post plus aanvullende informatie.
Post script
Auteur is zich volledig bewust van zijn eigen bias en nodigt de lezer uit informatie kritisch te beoordelen en zelf een eigen mening te vormen op basis van alle beschikbare bronnen.