De felle reactie van Tommy Wieringa op het opiniestuk van Marianne Thieme in Trouw zegt uiteindelijk meer over het huidige debatklimaat dan over haar tekst.
In een tijd waarin oorlog alle morele ruimte lijkt op te slokken, wordt elke fundamentele vraag over vrede al snel gelezen als wereldvreemd pacifisme. Dat is precies wat hier gebeurt — en het is een mislezing.
Marianne Thieme betoogt nergens dat Oekraïne zich niet mag verdedigen, noch roept zij op tot het stopzetten van wapenleveranties. Ze schrijft geen militair draaiboek en doet geen beleidsvoorstel. Wat zij wel doet, is iets wat in oorlogstijd steeds lastiger lijkt te worden: ze stelt een principiële vraag over hoe wij vrede definiëren. Wanneer vrede uitsluitend nog wordt gedacht in termen van afschrikking, bewapening en vijanddenken, verliezen we dan niet precies datgene wat we zeggen te verdedigen?
Dat Wieringa deze vraag beantwoordt met loopgraven, martelingen en Russische wreedheid is begrijpelijk, maar ook ontwijkend. Hij verschuift het debat van waarden naar noodzaak en doet alsof morele reflectie een luxe is die zich alleen in vredestijd laat veroorloven. Daarmee reduceert hij Thieme’s normatieve betoog tot een karikatuur van pacifistische goedgelovigheid.
De ironie is dat Thieme juist waarschuwt voor deze reflex. Oorlog, zo laat de geschiedenis zien, heeft de neiging om morele taal te versmallen tot één register: wie niet voor bewapening is, is tegen de werkelijkheid. In zo’n klimaat wordt geweldloosheid niet weerlegd, maar verdacht gemaakt. Niet omdat ze inhoudelijk faalt, maar omdat ze de vanzelfsprekendheid van geweld ter discussie stelt.
Wieringa leest Thieme alsof zij zegt: “Geen wapens, alleen vrede.” Maar dat staat er niet. Wat er wel staat, is ongemakkelijker: dat een samenleving die vrede uitsluitend met geweld kan denken, al half heeft opgegeven waar vrede voor staat. Dat is geen oproep tot capitulatie, maar een waarschuwing tegen morele verarming.
Dat Thieme geen expliciete uitzondering formuleert voor brute agressie is geen bewijs van naïviteit, maar een weigering om haar betoog te laten opslokken door de logica van de oorlog zelf. Zij schrijft niet over hoe een slag te winnen, maar over wat er verloren gaat wanneer oorlog het enige referentiekader wordt.
De vraag die Wieringa stelt — hoe verzet je je tegen barbarij? — is legitiem. Maar de vraag die hij ontwijkt is minstens zo dringend: wat gebeurt er met ons denken wanneer barbarij de maat van alle dingen wordt? Wie die vraag niet meer durft te stellen, verdedigt misschien zijn grondgebied, maar niet langer zijn waarden.
In dat opzicht is het niet Thieme die de realiteit ontkent, maar het debat dat haar reduceert tot pacifist. Want vrede die niet meer bevraagd mag worden, is geen realisme — het is capitulatie aan het geweld.